Bipolar bozukluk, ataklar dışında kişinin olağan hayatını sürdürebildiği bir hastalıktır. Tedavi müddetinde maksat atakların evvelce oluşmasını engellemektir. Hastalık her yaşta görülebilir lakin 10’lu yaşların sonu, 20’li yaşların başlarında ekseriyetle başlamaktadır. Bayan ve erkekte eşit oranda görülmektedir. Geçirilen ağır ve gerilimli periyotlar, cinsel ve duygusal bir istismar, bir alakanın bitişi, yakın birisinin kaybı ya da beyin travmaları tetikleyici faktörler ortasında yer alır. Uykusuzluk, çocukluk çağındaki dikkat eksikliği ve hiperaktivite, beyinde kimyasal dengesizliklerin olması durumlarında risk daha yüksektir. Bireylerde en çok bipolar bozukluk mani periyotta belirti vermekte ve bireyde geri dönüşü olmayan sonuçlara sebep olabilmektedir. Memorial Diyarbakır Hastanesi Klinik Psikolog Tülinay Seçkin, bipolar bozukluk ve mani periyot hakkında bilgi verdi.
Uzman yardımı çok önemli
Bipolar, öteki ismiyle iki uçlu his durum bozukluğu kişinin his durumu başta olmak üzere; toplumsal ve şahsî hayatındaki aktivitelerinde bozulmalara neden olan bir ruhsal hastalıktır. DSM-5’ e nazaran bipolar bozukluğun 3 tipi bulunmaktadır. Bipolar-1 bozukluk, bipolar-2 bozukluk ve siklotimi bozukluk olarak 3 kümeye ayırılabilmektedir. Bipolar-1 bozukluk ekseriyetle hasta manik bir devir geçirirse teşhis olarak konur. Bu teşhis, hastanın hayatı boyunca manik, hipomanik, depresif ya da karma periyotlar geçirebileceğini, bu devirlerin mühletinin belgisiz ortalarla tekrarlayacağını gösterebilmektedir. Bipolar-2 bozuklukta sırf manik depresif ve hipomanik periyotlar geçirilmektedir. Mani ve karma nöbetler bulunmamaktadır. Siklotimide ise hasta, hipomanik ve majör depresif boyuta ulaşmayan daha hafif depresif belirtiler gösterir fakat bunlar daima yineler, hastanın olağan kaldığı devirler ya yoktur ya da iki aylık süreyi geçmemektedir. Mani periyodunda, taşkın ya da asabi his durumu, güç ve etkinliklerinde artma, süratli ve basınçlı konuşma, süratli uçuşan kanılar, uyku azlığı, öz inançta artış, dikkat dağınıklığı, alkol ve husus kullanımında artış, dikkatsiz cinsel hayatı, denetimsiz para harcama üzere belirtiler gösterilmektedir. Depresif ve çökkünlük devrinde ise üstteki belirtilerin tam karşıtını gösterilebilmektedir. Depresif devirde hastada mutsuzluk, karamsarlık, öz inançta azalma, kıymetsiz hissetme, abartılı suçluluk yahut pişmanlık hisleri, yaptığı işlerden zevk alamama, uykusuzluk üzere değişiklikler, vefat ve intihar fikirleri görülebilmektedir. Karma periyot ise manik ve depresif belirtilerin karışık bulunduğu devirdir. Örneğin hasta çok konuşup niyet uçuşması yaşarken, bunun yanında suçluluk ve öz kıyım niyetleri de bulunabilmektedir.
Mani periyotta oluşan belirtiler
Mani devrinde ağır ve taşkın bir his ya da asabiyetin başka belirtilere eşlik ettiği görülür. Uçuşan niyetler, yüksek sesle daima akışkan açıklamalar, vakit zaman sözcük oyunları, latifeler, kafiyeli konuşmalarla birlikte kendine çok bir itimat, çok konuşkan olma, husustan hususa süratli geçme, çok harcamalar ve dikkatsiz otomobil kullanımı, önlemsiz cinsel alakalara girme, çok enerjik olma ve süratli bir halde öfkelenme üzere belirtiler görülür. Aile hikayesinde bipolar bozukluk olması, bilhassa ebeveynlerin 21 yaş öncesi bipolar bozukluk tanısı alması, genetik faktörler, uyarıcı unsurların kullanılması, ağır gerilim bipolar bozukluğu tetiklemektedir. His durum dengeleyici ilaçlar bu açıdan değerlidir. Atak periyotlarında şayet depresif devirdeyse hasta ekseriyetle anti depresanlarla his durum düzenleyici ilaçlarla tedavi sağlayabilir, manik devirde psikotik belirtiler varsa antipsikotik ilaçlardan yararlanılmaktadır. Buna ek olarak hasta bilişsel davranışçı terapinin psikoeğitiminden faydalanabilmektedir. Psikoeğitim içeriği, hastanın sorun çözme, fonksiyonellik kazanma ve his durumu ölçümü üzerine tesirli olmaktadır. İntihar oranlarının riski de bu devirde yüksektir. Ataklar en az 1 yıl süren iş kaybına ve fonksiyonel bozulmalara yol açabilir. Bipolar bozuklukta kişinin ailesinin ve yakınlarının takviyesi çok değerlidir.
Bipolar bozukluğu önlemek için bu noktalar önemli
Stresli ortamlardan uzak durulmalı, nizamlı ve kâfi uyku uyunmalı, sistemli olarak idmanlar yapılmalı, öfke denetimine dair antrenmanlar öğrenilmeli, sağlıklı ve istikrarlı bir beslenme nizamı oluşturulmalı, alkolden uzak durulmalıdır. Ataklar, olağandışı sevinç, coşku, çabuk reaksiyon verme, dışa vurulan hislerde abartılı artış, unutkanlık, güç azlığı, cinsel istekte ve alkol kullanımında artış üzere belirtiler mani devrine ilişkin atak belirtileri iken, unutkanlık, güç azlığı, zevk alamama, umutsuz ve karamsar olma, vefat ya da intihar kanıları ise depresif periyoda ilişkin atak belirtileridir. Kâfi ve nizamlı uyumak, ani uyku değişikliklerinden kaçınmak, hekimden habersiz ilacı kesmemek, istikrarlı ve sağlıklı beslenmek, gerilimli ortamlardan kaçınmak ve sistemli idman yapmak, doktor kontrollerini aksatmamak, alkolden uzak durmak atağa uygun gelebilecek tedbirler ortasındadır. Hastalık genel olarak tekrarlayıcı bir hastalıktır. Esirgeyici ilaçların uzun müddet kullanılması ve hastalık hakkında hastanın bilgi sahibi olması gerekmektedir. Tekrarlayan ataklarında hastanın doktora başvurması, hastalığın gidişatını olumlu tarafta etkilemektedir.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
GÜNDEM
08 Eylül 2024GÜNDEM
08 Eylül 2024GÜNDEM
08 Eylül 2024GÜNDEM
08 Eylül 2024